Üretim maliyeti nasıl hesaplanır? Hammadde, işçilik ve genel gider

Üretim yapan işletmelerin çoğu maliyeti hammadde ile eşitler. Reçetedeki malzemelerin tutarı toplanır, üzerine bir kâr konur, fiyat belirlenir. Bu hesap eksiktir ve genellikle gerçek maliyetin altında kalır.

Eksik olan iki kalem var: işçilik ve genel üretim giderleri.

Maliyetin üç bileşeni

1. Direkt hammadde

Reçeteden gelir. En kolay hesaplanan ve en çok bilinen bileşendir. Doğru hesaplanması için birim dönüşümlerinin ve fire oranlarının reçetede tanımlı olması gerekir.

2. Direkt işçilik

Üretimde fiilen çalışan personelin maliyeti. Yalnızca maaş değil; SGK, ikramiye, yemek ve ulaşım dahil toplam maliyet.

3. Genel üretim giderleri

Üretim için gereken ama tek bir ürüne doğrudan bağlanamayan giderler: elektrik, doğalgaz, makine bakımı, amortisman, üretim yönetimi, fabrika kirası.

Dağıtım anahtarı: en kritik karar

İşçilik ve genel gider tek bir ürüne ait değildir; tüm üretime aittir. Bunları mamullere paylaştırmak için bir dağıtım anahtarı seçilir. Üç yaygın yöntem:

1. Üretim miktarına göre. En basiti. Her mamul, üretilen adet ya da kilogram oranında pay alır. Ürünler benzer işlem gördüğünde makuldür.
2. Direkt işçilik saatine göre. Emek yoğun üretimde daha doğrudur. Uzun süre işlem gören ürün daha çok pay alır.
3. Makine saatine göre. Makine yoğun üretimde tercih edilir. Makinede uzun kalan ürün daha çok pay alır.

Yanlış anahtar seçildiğinde bazı ürünler olduğundan kârlı, bazıları olduğundan zararlı görünür. Bu da ürün karması kararlarını bozar: kârlı sanılan ürüne yatırım yapılır, aslında zarar ettiren ürün büyütülür.

Fire payını unutmayın

Fire, maliyetin ayrı bir kalemi değildir; mevcut kalemleri büyütür. %8 fire veren bir üretimde 100 birim mamul için 108 birimlik hammadde harcanır. Reçete brüt yazılmadıysa maliyet %8 eksik çıkar.

Fire hesabının ayrıntısına ayrı bir yazıda gireceğiz; sektörel örnekler için kasapta fire takibi yazısına bakabilirsiniz.

Yarı mamul maliyeti nasıl taşınır?

İki kademeli üretimde yarı mamulün maliyeti mamule taşınır. Yarı mamul kendi reçetesiyle hesaplanır, birim maliyeti bulunur ve mamul reçetesinde bu birim maliyet kullanılır.

Buradaki kritik nokta, yarı mamulün çıktı miktarının doğru ölçülmüş olmasıdır. Bir parti üretimden kaç kilogram çıktığı yanlışsa, o yarı mamulü kullanan tüm mamullerin maliyeti yanlış olur.

Standart maliyet mi, fiili maliyet mi?

İki yaklaşım var:

• Standart maliyet: Reçete ve öngörülen giderler üzerinden hesaplanır. Fiyatlama ve teklif için kullanılır; hızlıdır.
• Fiili maliyet: Dönem sonunda gerçekleşen giderler üzerinden hesaplanır. Gerçeği gösterir ama gecikmelidir.

Sağlıklı işletmeler ikisini birlikte kullanır: teklif standartla verilir, dönem sonunda fiili ile karşılaştırılır. Aradaki fark (sapma), üretim veriminin en iyi göstergesidir.

Alış fiyatı değişince ne olur?

Hammadde fiyatları sürekli değişiyor. Reçete programda tanımlıysa alış fiyatı güncellendiğinde o hammaddeyi kullanan tüm mamullerin maliyeti birlikte yenilenir. Excel'de bu iş her seferinde elle yapılır ve bir süre sonra yapılmaz — maliyet tablosu eskir, fiyatlar eski maliyete göre verilmeye devam eder.

Bilnex tarafında kurgu

Bilnex Üretim'de reçete, ürettiğiniz ürünlerin hammaddelerini, giderlerini ve satış fiyatlarını birlikte takip edecek şekilde kurgulanmış; maliyet hesaplama bu yapı üzerinden yapılıyor. Toplu üretim ve sipariş üretim ile gerçekleşen üretim kaydediliyor, maliyet buna göre oluşuyor.

Proje takibi ile şantiye veya iş bazlı maliyet ayrıştırılabiliyor. Mali tarafta mizan, bilanço ve gelir tablosu gibi raporlar Bilnex Muhasebe yapısıyla alınabiliyor; böylece üretim maliyeti ile mali tablolar aynı veriden besleniyor.

Hangi çözüm gerekli?

Reçete ve üretim maliyeti için Bilnex Üretim gerekiyor. Genel muhasebe entegrasyonu isteniyorsa Bilnex Muhasebe ekleniyor. Kullanıcı sayısı ve süreç karmaşıklığı arttıkça Bilnex ERP ölçeği değerlendiriliyor.

Başlangıç için üç adım

1. Reçeteleri fire dahil olacak şekilde yazın.
2. Bir dağıtım anahtarı seçin ve tutarlı biçimde kullanın.
3. Ayda bir standart ile fiili maliyeti karşılaştırın.

Üçüncü adım, maliyet çalışmasını bir kereye mahsus proje olmaktan çıkarıp yönetim aracına dönüştüren adımdır.

Sık sorulan sorular